تاریخچه کتابخانه دارالفنون

تجربه های معلمی من

بنام خداوند

سنگ بنای مدرسه دارالفنون در سال 1266 هجری قمری (1229شمسی ) به دستور امیر کبیردر زمینی واقع در شمال شرقی ارک سلطنتی که پیش از آن سرباز خانه نامیده می نامیدند، بنا نهاده شد، اعتمادالسلطنه در جلد دوم کتاب مرآتxadالبلدان صفحه 72 می نویسد:

دراین سال (1267) در ارگ همایونی، مدرسه مبارکه دارالفنون ساخته شد. اگرچه شروع به ساختن واقدام به بنای این محل منیف ومکان رفیع، فی الحقیقه درسال قبل، انجام شد ولی در این سال خجسته مآل ساخته آمد. طرح این بنا را میرزا رضا خان مهندس باشی ارائه کرد و به معماری محمد تقی خان معمارباشی بنا نمود ند وقسمت شرقی آن را به اتمام رساندند ومعلمین برای تعلیم علوم جدید و انکشافات تازه والسنه مختلف دول اروپایی از فرنگستان طلبیدند.

مدرسه مبارکه دارالفنون در روز 25ربیع الاول سال 1268هجری قمری (1231شمسی )افتتاح گردید. برای تدریس نیاز به کتاب درسی بود وچون موضوعات درسی آن موقع مسائلی چون: امورنظامی، ریاضی، هندسه و پزشکی بود. معلمین خارجی دعوت شده از کشور آلمان مطالبشان را به وسیله مترجم بیان می کردند. مجمو عه تقریرات همین استادان اولین کتاب های درسی آن مدرسه را تشگیل می داد، در سال 1269هجری قمری کتابخانه دارالفنون باعنوان :«کتابخانه مبارکه دارالفنون » تشکیل گردید.(امّا مُهرِ کتابخانه ای که ساخته میشود هما ن تاریخ تاسیس دارالفنون را دارد)

تاسال 1270هجری قمری محصّلان طب برای آشنایی با بدن انسان، فقط از یک اسکلت که در مدرسه موجود بود استفاده می کردند. تا این که در این سال، یک نفر از افراد بیگانه درتهران وفات کرد، چون مرگ وی مشکوک بود، دکتر پولاک معلم طب دارالفنون اجازه یافت، جنازه را کالبد شکافی کند، پس از این تاریخ پرفسوربارُنهِ ئود معلم زبان فرانسه جسد خود را پیش از مرگ به مدرسه دارالفنون فروخت. وی با این پول کتاب های مفید برای استفاده دانش آموزان دارالفنون _برای کتابخانه دارالفنون _تهیه کرد. البته وقتی هم وفات کرد جسدش راتحویل مدرسه دادند، تا مورد استفاده محصلان طب قرار گیرد.(از کتاب مدرسه دارالفنون صص129 و130 تالیف اقبال یغمایی ) از زمان تاًسیس کتابخانه مبارکه دارالفنون تا سال 1357شمسی،نام کتابخانه دارالفنون به شرح ذیل بوده است.

- کتابخانه مبارکه دارالفنون،

- کتابخانه معارف،

- کتابخانه معارف عمومی ،

- کتابخانه معارف فنی ،

- کتابخانه فردوسی ،

لازم به ذکراست که درسال 1341هجری قمری مطابق باسال 1301شمسی به پیشنهاد رئیس الوزرا بنا شد به پاس خدمات امیرکبیر، مجسمه ای از او ساخته شود. ودر دارالفنون نصب گردد،این فکر مورد قبول واستقبال دانش آموختگان دارالفنون واندیشمندان قرارگرفت ،ازاین روبرای تاًمین ساخت مجسمه امیر کبیردست به جمع آوری اِعانه شدند. اسامی اعانه دهندگان درشماره1234سال ششم روزنامه ایران مورخ 19صفر1341هجری قمری برابربا مهر 1301شمسی وشماره 1257سال ششم روزنامه ایران مورخ پنج شنبه 26ربیع الاول 1341هجری قمری (1301شمسی ) آمده است. پس از آن که مقدمات ساختن ونصب مجسمه امیر کبیر قراهم شد، بعضی از علما این کار را جایز ندانستند، ناگزیروجوه جمع آوری شده به مصرف تجهیز کتابخانه مدرسه دارالفنون رسید.(ازکتاب مدرسه دارالفنون صفحه152)

علی قلی خان مخبرالسلطنه، وزیرعلوم اولین کتابدار دارالفنون بوده است ودرسال 1276هجری قمری منصب کتابداری به وسیله ناصرالدین شاه به جعفر قلی خان نیّرالملک واگذارشد. درسال 1280 هجری قمری شاه زاده اعتضادالسلطنه کتابخانه ای که مجموعه ای ازکتاب های فارسی وخارجی را تهیه می نماید، مجدداً درکتابخانه دارالفنون (کتابخانه معارف عمومی ) قرار گرفته وشهرت می یابد.

این کتابخانه (کتابخانه معارف عمومی دارالفنون ) تا سال 1316شمسی فعّال بوده است، چون در23شهریور 1316 کتابخانه ملی درساخنمان جدید آن درخیابان رافائیل (30تیر فعلی )به وجود می آید ، لذا به دستور علاِ الملک وزیر معارف، کتاب های کتابخانه معارف عمومی دارالفنون به آنجا انتقال می یابد.

امّا از آن جا که دارالفنون دارای مراکزآموزشی مختلفی بوده است وبه ترتیب به صورت واحدهای آموزشی مستقلّی درمی آید ، مانند دانشکده طب _دانشکده پلی تکنیک و.....لذا در سال 1313شمسی کتابخانه معارف فنّی به وجود می آید. درسال 1316کتابخانه ملّی تعداد2991کتاب چاپی و2423کتاب خطی و62کتاب عکسی دارد،امّا کتابخانه دارالفنون دراین سال فقط 877کتاب، موجود دارد. تعداد کتاب های چاپی موجود درکتابخانه معارف فنّی درسال 1315به تعداد 4392بوده است بعداً همین کتابخانه معارف فنّی به وزارت معارف که محل آن در تالار آینه بوده است انتقال می یابد. درسال 1346که باشگاه معلمان وزارت آموزش وپرورش شروع به کار می نماید، کتاب های موجود درکتابخانه تالار آینه به آن جا منتقل می گردد(خیابان کاشان فعلی )که مدیریت آن را در آن زمان آقای احمد مهران به عهده داشته اند.

امّا کتابخانه دارالفنون برای رفع نیازعلمی وتحقیقاتی دانش آموزان ومعلمان خود به کار خودشان تا شروع انقلاب اسلامی ادامه می داده است.

پس از انقلاب دارالفنون مدّتی به مرکز تربیت معلم تبدیل گردید ومدتی هم مرکز آموزش عالی ضمن خدمت فرهنگیان وزارت آموزش وپرورش شد. درسال 1367این بنای ارجمندبه شماره 1748درفهرست آثارملّی ایران به ثبت رسید ودرزمان آقای حسین مظف، وزیر وقت وزارت آموزش وپرورش بهره وری از دارالفنون با عنوان: (گنجینه ومرکزاسناد دارالفنون وزارت آموزش وپرورش ) به عهده پژوهشگاه مطالعات آموزش وپرورش قرار گرفت که اکنون با نظارت سازمان میراث فرهنگی وگردشگری درحال مرمت وباز سازی است، وانشاءِالله پس از اتمام بازسازی دوباره کتابخانه دارالفنون باکیفیتی بهتراز گذشته به کار خود ادامه خواهد داد.